Đi tìm "Viên Ngọc Thô" Giữa Vùng Di Sản Bái Tử Long

Giữa vùng biển Đông Bắc Việt Nam, Bái Tử Long hiện lên với những dãy núi đá, hệ thống đảo xanh và các sinh cảnh tự nhiên đa dạng. Không chỉ mang giá trị cảnh quan, vùng biển đảo này còn lưu giữ những nguồn tài nguyên sinh thái quý giá, góp phần tạo nên bản sắc riêng của không gian di sản Hạ Long – Yên Tử.

Nếu vịnh Hạ Long được biết đến rộng rãi bởi vẻ đẹp kỳ vĩ của những đảo đá vôi giữa biển xanh, thì Bái Tử Long lại mang một sắc thái trầm lắng, nguyên sơ. Nơi đây là sự kết hợp hài hòa giữa núi rừng, biển cả và những hệ sinh thái tự nhiên phong phú.

Qua thời gian, cảnh quan Bái Tử Long vẫn lưu giữ những nét đặc trưng của môi trường biển đảo, từ các dãy núi đá, những vùng nước kín gió đến các khu rừng tự nhiên. Sự hiện diện của những hệ sinh thái này không chỉ tạo nên giá trị cảnh quan mà còn góp phần duy trì tính đa dạng sinh học của khu vực.

Vẻ đẹp của vùng biển Vân Đồn – Bái Tử Long từ lâu đã gợi cảm hứng cho các thi nhân. Ngay từ thế kỷ XV, Danh nhân Văn hóa thế giới – Đại thi hào Nguyễn Trãi trong chuyến kinh lý qua đây đã cảm tác nên những vần thơ giàu hình ảnh trong bài Vân Đồn: 

Đường đến Vân Đồn lắm núi sao,

Kỳ quan đất dựng giữa trời cao.

Một vùng biếc sẫm gương lồng bóng,

Muôn hộc xanh om tóc mượt màu.

Non biển gạn trong tay vũ trụ,

Tim gan chẳng núi sức ba đào.

Trông bờ cây cỏ rờn rờn lục,

Nghe đấy người phiên vụng đỗ tàu.

(Bản dịch thơ của Đào Duy Anh)

Trải qua hàng thế kỷ, "kỳ quan đất dựng" ấy vẫn giữ nguyên sức hút nguyên sơ. Điểm nhấn làm nên sự khác biệt độc đáo của Bái Tử Long hôm nay chính là Vườn Quốc gia Bái Tử Long – khu bảo tồn trọn vẹn các sinh cảnh đồi núi, rừng ngập mặn cho đến vùng biển rộng lớn. Nơi đây sở hữu hàng loạt các điểm du lịch sinh thái và văn hóa hấp dẫn, nổi bật như đảo Trà Ngọ, đảo Ba Mùn..

Đảo Trà Ngọ Lớn có cấu tạo địa chất khá đặc biệt, một thân đảo có 2 nền địa chất với nguồn gốc hình thành rất khác nhau. Phía Bắc đảo là “núi đất” trên nền đá lục nguyên chiếm gần 1 / 3 diện tích đảo (hơn 400ha). Phía Nam đảo là núi đá vôi, đặc trưng bởi địa hình Karst có nhiều hang động và tùng - áng (rộng hơn 1 .100ha) .

Một trong những điểm nhấn của vùng biển Bái Tử Long là Vườn quốc gia Bái Tử Long, nơi hội tụ các sinh cảnh rừng, biển và đảo. Trong đó, đảo Trà Ngọ Lớn được bản thảo đề cập như một địa điểm có đặc điểm địa chất đáng chú ý. Đảo có sự khác biệt về nền địa chất giữa khu vực phía Bắc và phía Nam. Phía Bắc là địa hình núi đất trên nền đá lục nguyên, trong khi phía Nam chủ yếu là núi đá vôi với các dạng địa hình đặc trưng như hang động và tùng, áng.

Cùng với vẻ đẹp cảnh quan hiếm có, hệ sinh thái  đảo đá chứa đựng nhiều loài động, thực vật rất phong phú và đặc sắc. Trong đó phải kể đến một số loài thực vật quý hiếm như nhóm cây gỗ có Trai Lý, Kim Giao, Lát hoa... Về động vật là các loài thuộc bộ linh trưởng như : Khỉ vàng; bộ móng guốc như : Sơn Dương, một số loài chim quý như : Hồng Hoàng, Cao cát bụng trắng , Cắt lớn, Diều hâu hoa Miến Điện. Trong đó đáng kể nhất là Hồng hoàng. 

Sự đa dạng về địa hình góp phần tạo nên những cảnh quan đặc sắc, đồng thời hình thành các điều kiện sinh thái khác nhau trong cùng một không gian đảo. Đây là những giá trị cần được tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy trên cơ sở khoa học.

Đảo Ba Mùn được ví như bức tường thành bảo vệ khu Vân Đồn, và là khu bảo tồn động vật hoang dã tự nhiên lớn. Trước đây người dân địa phương gọi đảo Ba Mùn là “ Đảo thú” do có mật độ thú móng guốc rất cao. Với dải rừng nguyên sinh rậm rạp chạy dài hơn 20 km theo hướng Bắc Nam, hòn đảo giống như một "bức tường xanh" tự nhiên đóng vai trò đê chắn sóng, chắn gió vững chắc bảo vệ cho cho các hoạt động dân sinh phía trong vịnh Bái Tử Long.

Địa hình phía Đông đảo (dân địa phương gọi là mặt ngoài) sóng biển ầm ầm, tung bọt tắng xóa, bụi nước cao hàng chục mét, trong khi phía tây đảo (mặt trong) khung cảnh rất thanh bình, mặt nước phẳng lặng, mạn thuyền chỉ lăn tăn sóng vỗ. Đảo Ba mùn có giá trị đa dạng sinh vật rất cao. Danh lục thực vật của Vườn quốc gia Bái Tử Long cho đến nay phân bố chủ yếu ở Ba Mùn. Cũng chính chờ địa hình biển đảo, độ ẩm của biển tạo điều kiện cho sự sinh trưởng của nhiều loài thực vật và các loài côn trùng đua nhau sinh trưởng , phát triển quanh năm, từ đó làm phong phú thêm chuỗi thức ăn cho các loài động vật, chim thú lớn nhỏ, tạo nên một quần hệ động thực vật rừng vô cùng phong phú.

Không chỉ có hệ thực vật đa dạng, Ba Mùn còn được ví như một vườn động vật hoang dã  tồn tại một quần thể nai vàng duy nhất trong vùng Đông Bắc Việt Nam, đồng thời là ngôi nhà an toàn cho nhiều loài động vật quý hiếm khác như sơn dương, khỉ vàng, cầy hương cùng hàng chục loài chim biển. Trong tương lai không xa, Ba Mùn hứa hẹn là điểm đến trọn vẹn cho những ai muốn hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ và lan tỏa thông điệp bảo vệ đa dạng sinh học. 

Không chỉ dừng lại ở rừng nguyên sinh, "viên ngọc thô" Bái Tử Long, còn mê hoặc lòng người bởi biển đảo bình yên đến nao lòng. Dải cát trắng mịn như , ôm trọn lấy làn nước biển trong vắt, bao bọc bởi hàng trâm cổ thụ xanh ngát. Tại đây, không có âm thanh ồn ào của đô thị, chỉ có tiếng sóng vỗ rì rào và làn gió biển mát lành.  

Trong bối cảnh phát triển du lịch và các hoạt động kinh tế biển, bảo tồn hệ sinh thái cần được đặt ở vị trí trung tâm. Việc khai thác các giá trị cảnh quan và sinh thái cần gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường, duy trì tính toàn vẹn của các sinh cảnh và hạn chế những tác động tiêu cực đến thiên nhiên.

Với những giá trị đặc sắc về cảnh quan và sinh thái, Bái Tử Long là một phần quan trọng trong bức tranh thiên nhiên vùng Đông Bắc Việt Nam. Những cánh rừng xanh, các đảo đá và vùng biển trong lành không chỉ tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến mà còn nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ những giá trị tự nhiên cho các thế hệ mai sau.

Bảo tồn Bái Tử Long hôm nay chính là gìn giữ một không gian thiên nhiên giàu bản sắc, góp phần lan tỏa thông điệp về sự hài hòa giữa con người và môi trường, giữa phát triển và bảo tồn trong hành trình phát huy giá trị di sản.

Đỗ Thị Nhàn