Tăng cường bảo vệ khu hệ chim tại Vườn quốc gia Bái Tử Long trong cao điểm mùa chim di cư

Hằng năm, khi gió mùa đông bắc tràn về, vùng biển đảo Vườn quốc gia Bái Tử Long lại đón nhiều đàn chim di cư từ phương Bắc bay về trú đông hoặc dừng chân nghỉ ngơi, kiếm ăn trước khi tiếp tục hành trình xuống phương Nam. Đây cũng là thời điểm tình trạng giăng lưới, đặt bẫy bắt chim di cư trái phép có nguy cơ gia tăng, đe dọa trực tiếp đến nguồn tài nguyên đa dạng sinh học của Vườn quốc gia.

Vườn quốc gia Bái Tử Long – Nơi có khu hệ chim phong phú với nhiều loài quý, hiếm

Theo bài báo khoa học “Comparing Bird Species Richness among Habitats in Bai Tu Long National Park” (So sánh mức độ phong phú loài chim giữa các sinh cảnh tại Vườn quốc gia Bái Tử Long) của nhóm tác giả Phạm Hồng Phương, Đinh Thế Dũng và cộng sự (Viện Sinh thái nhiệt đới – Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga; Viện Sinh học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), đăng trên Tạp chí Journal of Tropical Science and Engineering (Tạp chí Khoa học và Kỹ thuật nhiệt đới) của Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga, tập 1, số 3 năm 2026, tại Vườn quốc gia Bái Tử Long đã ghi nhận 161 loài chim thuộc 52 họ, 16 bộ. Đáng chú ý, trong số các loài đã ghi nhận có 17 loài có giá trị bảo tồn, được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam, Danh lục Đỏ thế giới (IUCN) và thuộc danh mục bảo vệ theo Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Kết quả được tổng hợp từ 4 đợt khảo sát thực địa trong giai đoạn từ tháng 11/2024 đến tháng 11/2025, trải qua các mùa trong năm và các thời kỳ chim di cư chính, trên các dạng sinh cảnh đặc trưng của Vườn quốc gia. Số loài ghi nhận đạt khoảng 97% số loài ước tính theo chỉ số Chao2, cho thấy kết quả điều tra có độ tin cậy cao. Đây là lần đầu tiên khu hệ chim của Vườn quốc gia được đánh giá một cách hệ thống theo từng dạng sinh cảnh.

Vườn quốc gia Bái Tử Long nằm trên Đường bay Đông Á – Úc châu, một trong những tuyến di cư quan trọng của chim trên thế giới. Theo nghiên cứu, các loài chim di cư trú đông xuất hiện nhiều nhất từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, còn các loài chim di cư bay qua tập trung vào hai thời kỳ: mùa xuân (tháng 3 – tháng 5) và mùa thu (tháng 9 – tháng 11). Như vậy, thời điểm hiện nay vừa là cao điểm di cư mùa thu, vừa là thời gian bắt đầu mùa trú đông – giai đoạn số lượng chim di cư có mặt tại Vườn quốc gia tăng mạnh.

Một số loài chim thường gặp tại Vườn quốc gia Bái Tử Long trong thời điểm mùa di cư (Nguồn ảnh: Thượng tá, ThS. Phạm Hồng Phương, Viện Sinh thái Nhiệt đới, Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga)

Tăng cường kiểm tra, giám sát, ngăn chặn hành vi bẫy bắt chim di cư

Sau những chặng bay dài, chim di cư thường tập trung đông tại các bãi triều, rừng ngập mặn, ven rừng và khu vực canh tác nên rất dễ bị tổn thương trước các hình thức giăng lưới, đặt bẫy, dùng loa phát âm thanh để dẫn dụ. Nhằm bảo vệ chim di cư trong thời gian cao điểm này, Phòng Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long và biển Cô Tô – đảo Trần đã và đang tổ chức nhiều đợt tuần tra, kiểm tra, giám sát tại các khu vực chim di cư thường xuyên tập trung, các khu vực có nguy cơ xảy ra vi phạm; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi giăng lưới, đặt bẫy, săn bắt chim trái phép.

Song song với công tác tuần tra, kiểm soát, lực lượng của Phòng đã tăng cường tuyên truyền, vận động người dân sinh sống trong ranh giới Vườn quốc gia và vùng đệm về giá trị của các loài chim di cư đối với hệ sinh thái; phổ biến các quy định của pháp luật nghiêm cấm hành vi săn, bắt, bẫy, mua bán, vận chuyển, tiêu thụ chim hoang dã. Người dân được vận động không tham gia, không tiếp tay cho các hành vi bẫy bắt chim, đồng thời kịp thời thông báo cho lực lượng chức năng khi phát hiện vi phạm.

Lực lượng Phòng Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long và biển Cô Tô – đảo thường xuyên khảo sát các khu vực có chim di cư xuất hiện và phá bỏ những điểm nghi vấn đặt bẫy chim 

Những kết quả nghiên cứu khoa học về khu hệ chim cùng với công tác tuần tra, giám sát tại hiện trường đang từng bước tạo nền tảng cho việc quản lý, bảo tồn chim di cư tại Vườn quốc gia Bái Tử Long một cách bài bản và lâu dài. Trong thời gian tới, Phòng Bảo tồn Vườn quốc gia Bái Tử Long và biển Cô Tô – đảo Trần sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát tại các khu vực trọng điểm, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các cơ quan nghiên cứu, đồng thời tích cực tuyên truyền, vận động người dân cùng tham gia bảo vệ các loài chim hoang dã. Mỗi hành động nhỏ như không đặt bẫy, không mua bán, không sử dụng chim hoang dã đều góp phần giữ cho Bái Tử Long mãi là điểm dừng chân an toàn của những đàn chim trên hành trình di cư../.

Đào Thu Thuỷ