Cây Tắc kè đá – Vị thuốc quý bám đá giữa vịnh Hạ Long

Ít ai biết rằng, giữa những vách núi đá vôi dựng đứng của Di sản vẫn tồn tại một loài thực vật có sức sống vô cùng bền bỉ. Đó là cây Tắc kè đá, một loài dương xỉ mọc phụ sinh trên đá, từ lâu đã được y học cổ truyền xem là vị thuốc quý giúp bổ thận, mạnh gân cốt và hỗ trợ phục hồi xương khớp.

Tắc kè đá còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như cốt toái bổ, tổ phượng, tổ rồng, tổ diều hay hầu khương. Cây tắc kè  có tên khoa học là Drynaria fortunei (Kuntze ex Mett.) J.Sm. Cây thuộc họ Dương xỉ, thường sinh trưởng trên các vách núi đá vôi, những thân cây lớn hoặc các khe đá có lớp mùn mỏng. Trên vịnh Hạ Long, nơi địa hình chủ yếu là các đảo đá vôi, loài cây này từng xuất hiện khá phổ biến, bám chặt vào đá bằng hệ thân rễ khỏe, giống như con tắc kè bám trên vách đá nên được người dân địa phương gọi bằng cái tên gần gũi là Tắc kè đá.

Điểm đặc biệt của loài cây này nằm ở phần thân rễ dày, phủ nhiều vảy màu nâu vàng và có khả năng tích trữ nước, dinh dưỡng để thích nghi với điều kiện khô cằn. Lá của cây có hai dạng khác nhau: một loại ôm sát thân để giữ lại lá mục và độ ẩm, loại còn lại xẻ sâu như lông chim, vươn dài để quang hợp. Chính cấu tạo đặc biệt ấy giúp Tắc kè đá có thể sinh trưởng bền bỉ trên những vách đá gần như không có đất.

Trong y học cổ truyền, thân rễ của cây là bộ phận được thu hái làm dược liệu. Theo Đông y, Tắc kè đá có vị hơi đắng, tính ấm, quy vào kinh Can và Thận. Từ nhiều đời nay, dược liệu này được sử dụng để bổ thận, mạnh gân cốt, hoạt huyết, tán ứ, hỗ trợ điều trị bong gân, gãy xương kín, tụ máu do chấn thương, đau lưng, mỏi gối và đau nhức xương khớp. Người dân vùng núi trước đây còn giã tươi thân rễ đắp lên vùng bong gân hoặc tụ máu nhằm giảm đau và thúc đẩy quá trình hồi phục.

Không chỉ được đánh giá cao trong y học cổ truyền, Tắc kè đá cũng thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu hiện đại. Một số công trình nghiên cứu cho thấy thân rễ của cây chứa nhiều hoạt chất có khả năng hỗ trợ tăng hấp thu canxi, thúc đẩy quá trình tạo xương, góp phần phòng ngừa loãng xương trên mô hình thực nghiệm. Ngoài ra, dược liệu còn được ghi nhận có tác dụng giảm đau, hỗ trợ an thần và thể hiện hoạt tính kháng khuẩn đối với một số vi khuẩn gây bệnh trong khoang miệng. Tuy nhiên, các kết quả này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để khẳng định hiệu quả trên người.

Ngày nay, nguồn Tắc kè đá trong tự nhiên đã giảm đáng kể do khai thác quá mức và sự suy giảm sinh cảnh. Đây cũng là một trong những loài thực vật cần được quan tâm bảo tồn nhằm gìn giữ nguồn dược liệu quý cũng như sự đa dạng sinh học của vịnh Hạ Long.

Bài viết tham khảo nội dung tại nguôncâyhoacanh.com và tracuuduoc liêu

Thu Nguyệt