Khu bảo tồn biển Cô Tô - đảo Trần: Mở rộng không gian du lịch biển đảo gắn với bảo tồn thiên nhiên
Với hệ sinh thái biển đa dạng, cảnh quan tự nhiên đặc sắc và vị trí tiền tiêu trên vùng biển Đông Bắc của Tổ quốc, Cô Tô - đảo Trần đang đứng trước cơ hội hình thành một không gian du lịch biển đảo mới, trong đó bảo tồn thiên nhiên được xác định là nền tảng để phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm.
Quy hoạch chi tiết Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần được UBND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt tại Quyết định số 1614/QĐ-UBND ngày 19/5/2020, với tổng diện tích hơn 18.400ha. Quá trình xây dựng đề án tiếp tục được tham vấn, hoàn thiện nhằm bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn tài nguyên biển, sinh kế cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội.
Ngày 27/11/2025, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 4508/QĐ-UBND về việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần. Khu bảo tồn có tổng diện tích 18.414,92 ha, trong đó khu bảo tồn 13.230,50 ha và vùng đệm 5.184,42 ha; gồm các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và dịch vụ - hành chính. Quyết định thành lập xác định việc gìn giữ cảnh quan và hệ sinh thái biển Cô Tô - Đảo Trần nhằm phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục và khai thác các giá trị không tiêu hao của hệ sinh thái biển, cảnh quan đảo cho du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm và du lịch nghỉ dưỡng.
Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần hiện bao gồm nhiều hệ sinh thái và khu vực có giá trị cao như rạn san hô tại Cô Tô Con, Thanh Lân, cụm đảo Hòn Ngựa, đảo Trần, Hòn Bắc Bồ Cát; rừng ngập mặn, bãi triều, rạn đá và các quần thể thủy sinh vật.
Đặc biệt, khu vực còn có nhiều loài sinh vật biển quý, hiếm và có giá trị bảo tồn như vích, đồi mồi, đồi mồi dứa, rùa da, cá heo không vây cùng các nguồn gen có giá trị như sá sùng, tu hài, ốc đĩa, hải sâm đen, cá song, bào ngư…
Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt để phát triển các sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao như tham quan, tìm hiểu hệ sinh thái biển; lặn ngắm san hô ở những khu vực được phép; trải nghiệm nghiên cứu đa dạng sinh học; du lịch giáo dục môi trường; du lịch cộng đồng; trải nghiệm đời sống ngư dân và khám phá cảnh quan đảo.
Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng nhất là du lịch phải được tổ chức phù hợp với chức năng của từng phân khu bảo tồn, tuân thủ quy định về bảo vệ tài nguyên và kiểm soát sức chứa môi trường. Giá trị của Khu bảo tồn không nằm ở việc đưa thật nhiều du khách đến mọi khu vực, mà ở khả năng tạo ra những trải nghiệm có chất lượng, có trách nhiệm và ít tác động đến hệ sinh thái.
Ngày 28/2/2026, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 704/QĐ-UBND giao Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử quản lý hoạt động Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần. Đến ngày 7/5/2026, Ban Quản lý phối hợp với UBND đặc khu Cô Tô tổ chức triển khai các quyết định liên quan và ký kết quy chế phối hợp quản lý khu bảo tồn.
Việc hình thành cơ chế phối hợp giữa Ban Quản lý, chính quyền địa phương, lực lượng biên phòng, kiểm ngư, cộng đồng ngư dân và doanh nghiệp du lịch tạo cơ sở quan trọng để quản lý thống nhất tài nguyên, đồng thời nghiên cứu phát triển các hoạt động du lịch phù hợp trong phạm vi Khu bảo tồn.
Hiện nay, Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần chưa có đề án tổng thể làm cơ sở định hướng tổ chức các hoạt động dịch vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí theo quy định của pháp luật về thủy sản, đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và du lịch. Việc thiếu cơ sở nghiên cứu chuyên sâu về phân vùng chức năng, sức chứa môi trường, định hướng sản phẩm du lịch, tiêu chí đầu tư, cơ chế quản lý và khai thác sẽ gây khó khăn trong công tác quản lý nhà nước, thu hút đầu tư và tổ chức các hoạt động du lịch một cách bền vững. Vì vậy, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đang thực hiện nhiệm vụ xây dựng Đề án dịch vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu bảo tồn biển Cô Tô - đảo Trần. Việc xây dựng Đề án sẽ tạo cơ sở quan trọng để định hướng phát triển các dịch vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần theo hướng bền vững; góp phần bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên biển, nâng cao hiệu quả quản lý khu bảo tồn, thu hút các nguồn lực đầu tư, tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Đặc khu Cô Tô và tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn tới.
Thùy Trang